انرژی هسته ای و حوادث پیش رو

دستیابی به صنایع  و تکنولوژی روز جهان، بی شک تلاشی است حیاتی برای تمام ملل دنیا،  کشور ما هم بی گفت و گو، از دایره این حکم کلی بیرون نیست. میل دستیابی به تکنولوژی مدرن در تمام کشورهای جهان وجود دارد و این میل با برنامه های خاص سیاستمداران و استراتژیستهای اقتصادی و نظامی پیگیری می شود. تکنولوژی هسته ای گرچه چنان نوپا نیست و جهان مدرن سالهاست که از مزایا و مضرات آن باخبر است اما در بیشتر کشورهای جهان، هنوز  مرسوم و مهیا نبوده و نمی باشد.

دلایل عدم بهره وری غالب کشورهای جهان از این صنعت مادر بسیار است و البته متنوع. عده ای از این کشورها به ذات، نیازمند نیروی هسته ای نمی باشند و عده ای دیگر توان مالی خریداری و اداره این صنعت گران را ندارند. عده ای دیگرهم به واسطه ضعف علمی و دانشگاهی نمی توانند این صنایع را بومی کنند و در این میان عده ای هم نمی توانند به راحتی این صنایع را در اختیار داشته باشند چرا که از لحاظ امنیتی و نظامی امکان تغییر موازنه های جهانی را دارند.

اما موضوع انرژی هسته ای و اداره این صنعت حتی در کشورهای طراز اول و صاحب تکنولوژی هم بدون مشکل نیست. در این مقاله، سعی خواهم کرد برخی از این مشکلات را توضیح دهم. قبل از هر چیز، باید اشاره کنم که هرگونه مشکل در این صنعت عادی محسوب نمی شود و جهان خود را ملزم به پیگیری و مطالعه می داند.

برای شروع، بد نیست به حادثهء چند هفته پیش نیروگاه پاکستان نگاهی بیاندازیم. نشت گاز در این نیروگاه موجب مرگ دو کارمندی شد که سعی در کنترل این ضایعه داشتند. این حادثه در شرایط تعطیلی و تعمیرات سالیانه اتفاق افتاد که البته به همین دلیل فاجعه ای رخ نداد و به قول خودمان همه چیز به خیر گذشت.  اما اگر سایت اتمی تعطیل نبود و در شرایط عادی مشغول به کار بود، آنگاه ماجرا جور دیگر جلوه می کرد و همه چیز متفاوت می شد.

این سایت اتمی در ایالت پنجاب واقع در شرق پاکستان مستقر است و خوشبختانه با مرز ایران فاصله ای دراز دارد. اما اگر نشت گاز جدی بود و باد در خلاف جهت نمی ورزید آنگاه هیچ دلیلی برای خوشحالی امروز ما وجود نداشت. نگاه و ارزیابی مردم عادی کوچه بازار از این موضوعات، بسیار سطحی و غیر واقعی است. البته روند خبر رسانی حکومت جایی برای گله گذاری باقی نگذاشته است. تبلیغات دولت و حاکمیت هیچگاه جامع و کامل نبوده و البته نخواهد بود. حاکمیت هیچگاه در صدد آشنا ساختن مردم با هزینه های گزاف این تکنولوژی خطرناک برنیامده است.

حق دست یابی ایران به این صنعت حتی مورد بحث و گفتگو هم نیست و بی چون و چرا برای همگان پذیرفته شده است هیچ کس تا به امروز این حق را نتوانسته است منکر شود اما آگاهی از خطرات این صنعت امری است الزامی. در سایت بوشهر ما به صنعت روسی اعتماد کردیم. کاری که از همان ابتدا اشتباه بود. اما چرا اشتباه؟

صنایع اتمی روسیه هیچگاه از امنیت قابل قبولی برخوردار نبوده و فاجعه چرنویل در کشور فعلی اوکراین در سال 1986 میلادی هنوز در خاطر همگان محفوظ است. این حادثه گرچه تنها با مرگ  50 نفر خاتمه یافت اما واقعیت امر، چیز دیگر است. این فاجعه اثراتی به مراتب وسیع تر بر جای گذاشت. تا به امروز هزاران نفر از مردمان آن ناحیه بر اثر سرطان فوت کرده اند. تنها تا سال دو هزار،  بیش از هزار وهشتصد کودک، بر اثر سرطان غدد جان باخته اند و این روند متاسفانه همچنان ادامه دارد.

اما بهتر است به یک مورد بسنده نکرد و اتفاقات را کمی دقیق تر شد، زیرا ما ایرانیها معمولاً برای باور کردن یک موضوع مهم، هیچگاه به یک دلیل بسنده نمی کنیم از این رو باید دوباره به تاریخ روجوع کرده و اتفاقات را از سالهای 1957 به بعد یاد آوری کرد. در این سال، جنوب اورال در منطقه کیشتیم شاهد یک حادثه تلخ بود. نیروگاه اتمی سری روسیه دچار سانحه شد. این حادثه وحشتناک منجر به آلودگی بیش از 15000کیلومتر مربع شد و بیش از 10000 نفر مجبور به ترک این منطقه شدند. البته باید خاطر نشان کرد که این حوادث در آن سالها هیچگاه در اخبار جهان منتشر نشد و اطلاعات موجود تنها به کمک نیروهای امنیتی کشورهای مخالف گرد آوری شد.

این استاندارد ضعیف و بحث برانگیز چرا باید به عنوان تامیین کننده صنایع اتمی ایران انتخاب شود و مورد بهره برداری قرار گیرد؟  بیایید برگردیم به موضوع پاکستان و ببینیم چرا امروزه، در سال 2008 هنوز این صنعت روسی مشکل ساز است.

حاکمیت پاکستان در راستای مخفی سازی این واقعهء خطرناک بشدت مسائل منطقه را امنیتی کرده است و تحت هیچ شرایطی حاضر نیست، مردم پاکستان و ایران و یا دیگر همسایگان از این ضعف فنی با خبر شوند. اما مشکل فقط گرفتاریهای فنی و اجرایی این صنعت نیست. پاکستان به عنوان یکی از کم اعتبار ترین کشورهای جهان در حفظ اسرار این صنعت حیاتی، در چند سال گذشته توسط عبدالقدیر خان پدر اتم پاکستان، توانسته است این اسرار را به کشورهای ایران، لیبی و کره شمالی بفروشد. این افشای اطلاعاتی، گر چه از نگاه دستگاههای امنیتی کشورهای غربی بسیار حائز امنیت می باشد اما موضوع امنیت و ظرافتهای فنی حاصل از این خرید و فروشها تهدیدی بسیار جدی تر محسوب می شود.

بسیاری از این حوادث تلخ، محصول روش تهیه تکنولوژی هسته ای می باشد. در میان کشورههای صاحب تکنولوژی البته چند کشور دیگر هم وجود دارند که با کپی برداری و تهیه غیر قانونی این صنعت، درصد ریسک و خطر استفاده از آن را بشددت بالا برده اند. معاملات غیر متعارف در صنایع و تکنولوژی بسیار هزینه ساز است. تضمین خرید و سرویس پس از فروش ممکن نیست و تلاش برای پنهانکاری نیز خود شرایط تصادفات آتی را بیشتر محتمل می کند.

اما آنچه بیشتر از همه خطرناک است، دسترسی گروه های تروریستی و خرابکاری است که امروز بشدت در تلاش برای کشتار جمعی می باشند. گروههایی همچون القاعده و منافقین که در تمام دنیا رفتار و کردار تروریستی آنها مشهود و قابل بررسی است. این گروهها با ورود به موضوعات حساسی از این قبیل درصدد مختل کردن نظم جهانی می باشند. گروههای القاعده با وحشتی که از قدرتمندی ایران شیعه دارند به هر صورت تلاش خواهند کرد تا در فرصتی مناسب تاسیسات هسته ای ایران را مورد هدف قرار دهند. این واقعیت امنیتی نباید با بهانه های سیاسی و سلیقه های متفاوت مورد بی توجهی قرار گیرد.

تلاش حاکمیت قبل از انقلاب و بعد از انقلاب ایران، جملگی در راستای دسترسی به این تکنولوری مادر، قابل تقدیر و احترام است و ما باید در راستای اعتماد سازی صنعت نو پای خود گام برداریم. بر ماست تا به جهانیان ثابت کنیم که اگر در شرایط غیر معمول به این صنعت دست یافتیم اما در حفظ و توسعه آن نهایت تلاش خود را به کار خواهیم بست. اصل امنیت و سلامت کارکرد این صنعت وارداتی با نظارات و کنترل سازمانهای بین اللمللی میسر خواهد بود. همکاری و ارتباط مستقیم و بدون شرط با سازمان ملل و سازمانهای مرتبط با انرژی اتمی، تنها راه حفظ سلامت و اعتبار صنعت اتمی کشور است.

پیشگیری از وقایع جانسوز مرتبط با این صنعت فقط در پناه آگاهی و دلسوزی مسئولین و آگاهان امر ممکن می شود و لا غیر. به امید درک بهتر شرایط خطرناک پیش رو و توجه مضاعف مسئولین صاحب تصمیم.

  احمد طباطبایی، اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و هشتاد و هفت